De eerste wedstrijd van Xavi Hernández als bondscoach van het Nederlands elftal leverde geen overwinning op, maar wel voldoende aanknopingspunten. Oranje speelde donderdagavond in de Johan Cruijff ArenA met 1-1 gelijk tegen Duitsland en liet vooral na rust zien dat de nieuwe bondscoach niet van plan is om rustig voort te bouwen op het verleden. De intenties waren duidelijk: hoog druk zetten, initiatief nemen en met veel spelers vooruit voetballen.
Dat leverde uiteindelijk een spectaculair duel op waarin Nederland lang tegen een achterstand aankeek, maar in de extra tijd alsnog langszij kwam via Cody Gakpo. Daarmee kreeg Xavi bij zijn debuut meteen een resultaat, maar belangrijker nog: delen van zijn voetbalidee waren al zichtbaar.
Een herkenbaar Xavi-stempel
Wie vooraf benieuwd was naar de eerste tactische keuzes van Xavi, hoefde niet lang te wachten. De Spanjaard wil dat Oranje dominant speelt en de bal niet alleen gebruikt om aanvallende situaties te creëren, maar ook om de tegenstander voortdurend onder druk te zetten.
Dat was vooral in de tweede helft goed zichtbaar. Duitsland kreeg steeds minder ruimte om rustig op te bouwen en Oranje veroverde regelmatig de bal op de Duitse helft. Nederland kwam uiteindelijk tot 22 doelpogingen en een opvallend hoog aantal balheroveringen diep op de helft van Duitsland.
Dat zijn cijfers die passen bij het beeld dat Xavi vooraf van zijn voetbalvisie schetste. Het gaat hem niet alleen om balbezit, maar om controle door middel van de bal en directe druk zodra die bal verloren gaat.
Tegelijkertijd was duidelijk dat dit proces nog maar net begonnen is. Xavi had slechts enkele trainingen met zijn selectie achter de rug. Dat bepaalde patronen al zichtbaar waren, is interessant; dat andere onderdelen nog chaotisch verliepen, is eveneens logisch.
De eerste helft liet de kwetsbaarheid zien
Oranje begon niet slecht aan de wedstrijd, maar speelde in de eerste helft regelmatig te gehaast. Vooral op het middenveld ontbrak soms de rust om de vrije man te vinden. Xavi wees na afloop specifiek op Tijjani Reijnders, die volgens hem vaker gevonden had moeten worden.
Daar zit meteen een belangrijk onderdeel van de toekomstige speelwijze. Wanneer Oranje tegenstanders onder druk wil zetten en tegelijkertijd dominant wil zijn aan de bal, moeten de middenvelders voortdurend aanspeelbaar zijn. De bal moet snel rondgaan, maar niet sneller dan de situatie vraagt.
Nederland had daar in de eerste helft moeite mee. Duitsland kon daardoor een aantal keer gevaarlijk omschakelen. De 0-1 van Felix Nmecha ontstond bovendien in een rommelige fase waarin Oranje even de organisatie kwijt was.
Het moment rond de blessure van Brian Brobbey maakte de situatie extra beladen, maar los daarvan liet de tegentreffer zien dat agressief voetballen ook risico’s met zich meebrengt. Wanneer veel spelers hoog op het veld staan, moet de restverdediging perfect georganiseerd zijn.
Na rust werd het verschil duidelijk
De tweede helft was het interessantste gedeelte van de avond. Oranje schoof verder naar voren, won vaker de tweede bal en hield Duitsland steeds langer op de eigen helft.
Daarmee ontstond precies het soort wedstrijd waarin Xavi zijn ploeg vermoedelijk wil zien spelen: Nederland dicteerde en Duitsland werd gedwongen om vooral te verdedigen.
De druk leverde meerdere mogelijkheden op. Ook debutant Mexx Meerdink speelde daarin een belangrijke rol. De aanvaller viel energiek in en zorgde voor extra dynamiek in de voorhoede.
Hetzelfde gold voor Ruben van Bommel, die eveneens zijn debuut maakte. Zijn bijdrage in de slotfase was uiteindelijk beslissend. Met een uitstekende voorzet stelde hij Gakpo in staat om de gelijkmaker binnen te schieten.
Het doelpunt was niet alleen belangrijk vanwege de uitslag. Het symboliseerde ook de bereidheid van Oranje om tot de laatste seconde naar voren te blijven spelen.
De rol van Gakpo wordt interessant
Cody Gakpo was uiteindelijk opnieuw degene die voor de beslissende aanvallende impuls zorgde. Zijn kwaliteiten zijn bekend, maar de manier waarop Xavi hem wil gebruiken kan een belangrijk onderdeel worden van het nieuwe Oranje.
Gakpo kan vanaf de flank spelen, naar binnen trekken en zich tussen de linies laten vinden. In een systeem waarin buitenspelers veel vrijheid krijgen, kan juist zijn combinatie van snelheid, kracht en doelgerichtheid van grote waarde zijn.
De gelijkmaker kwam bovendien tot stand vanuit een situatie waarin Oranje met veel overtuiging bleef aanvallen. Van Bommel kreeg ruimte aan de linkerkant en leverde de bal met buitenkant rechts voor. Gakpo maakte het vervolgens technisch uitstekend af.
Voor Xavi zal vooral de manier waarop die aanval tot stand kwam interessant zijn. Het was geen toevallige counter, maar het resultaat van voortdurende druk en het bezetten van meerdere aanvallende posities.
Ook de kritiekpunten zijn duidelijk
Toch zou het te gemakkelijk zijn om na één wedstrijd alleen maar positief te zijn. Oranje gaf Duitsland in de eerste helft te veel mogelijkheden en verloor volgens Xavi zelf te veel persoonlijke duels.
Dat is een belangrijk aandachtspunt.
Een ploeg kan tactisch uitstekend georganiseerd zijn, maar wanneer spelers hun individuele duels verliezen, wordt het lastig om langdurig dominant te blijven. Zeker tegen sterke tegenstanders als Duitsland kan één verloren duel direct leiden tot een gevaarlijke omschakeling.
Ook het tempo van de passing moet verder omhoog, maar tegelijkertijd gecontroleerder worden. Dat klinkt tegenstrijdig, maar is precies de uitdaging van dominant voetbal: snel spelen wanneer het kan, vertragen wanneer het moet.
Daarnaast zal Xavi moeten bepalen welke spelers het beste bij zijn ideeën passen. Tegen Duitsland koos hij grotendeels voor bekende namen, met Quinten Timber op het middenveld vanwege de afwezigheid van Frenkie de Jong. De komende wedstrijden zullen duidelijker maken hoeveel ruimte er komt voor andere profielen.
Geen revolutie, wel een duidelijke koers
Opvallend was dat Xavi niet meteen voor een radicale selectie- of systeemwijziging koos. Dat kan juist verstandig zijn. Een nieuwe bondscoach hoeft niet automatisch alles om te gooien.
Wat veranderde, was vooral de manier waarop Oranje bepaalde fases van de wedstrijd wilde benaderen.
De ploeg wilde hoger druk zetten, bleef na balverlies vooruit verdedigen en probeerde Duitsland langdurig vast te zetten. Dat is een duidelijke koerswijziging in gedrag, zonder dat daarvoor meteen een volledig nieuw elftal nodig is.
De grootste winst van de avond zat dan ook niet in het resultaat, maar in de herkenbaarheid. Oranje speelde bij vlagen als een ploeg die daadwerkelijk een idee had over hoe de wedstrijd moest worden gespeeld.
De komende wedstrijden worden belangrijker
Het gelijkspel tegen Duitsland geeft Xavi tijd, maar het echte werk begint nu pas. De Spanjaard heeft laten zien wat hij met Oranje wil bereiken, maar een nieuw voetbalidee moet zich ook ontwikkelen tegen tegenstanders die zich anders opstellen.
De volgende wedstrijden zullen daarom interessant zijn. Kan Oranje dezelfde intensiteit opbrengen tegen een tegenstander die minder ruimte weggeeft? Kan de ploeg dominant blijven zonder kwetsbaar te worden in de omschakeling? En welke spelers ontwikkelen zich tot vaste waarden binnen het systeem?
Tegen Duitsland waren de antwoorden nog niet definitief. Daarvoor is één wedstrijd simpelweg te weinig.
Maar het eerste signaal is duidelijk. Xavi heeft niet geprobeerd om Oranje alleen maar stabieler te maken. Hij wil het Nederlands elftal actief, dominant en aanvallend laten voetballen. De 1-1 tegen Duitsland liet zien dat daar risico’s aan verbonden zijn, maar ook dat er potentie in zit.
Voor een eerste wedstrijd was vooral de tweede helft veelzeggend. Oranje bleef geloven in zijn speelwijze, bleef druk zetten en werd daarvoor in de slotfase beloond.
Het tijdperk-Xavi is daarmee begonnen met een gelijkspel, maar vooral met een eerste glimp van een nieuw Oranje. De komende interlands moeten uitwijzen of die glimp kan uitgroeien tot een herkenbare en stabiele speelstijl.
